Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025, tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo lập môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao.

Luật được ban hành trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước những yêu cầu cấp thiết của quá trình tái cơ cấu và hội nhập sâu rộng vào kinh tế toàn cầu, khi cạnh tranh thu hút đầu tư không còn đơn thuần dựa trên chi phí lao động hay ưu đãi thuế, mà chuyển mạnh sang chất lượng thể chế, tính minh bạch và khả năng dự báo của môi trường pháp lý. Trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái định hình, Việt Nam buộc phải hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng hiện đại, linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm tính ổn định dài hạn. Luật Đầu tư 2025 quy định rõ thời điểm có hiệu lực từ ngày 01/3/2026 cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc tạo dựng một nền tảng pháp lý mới cho hoạt động đầu tư. Đây không chỉ là một đạo luật mang tính kỹ thuật mà còn là công cụ thể chế hóa chiến lược phát triển kinh tế trong giai đoạn mới.

Luật Đầu tư 2025 thể hiện sự chuyển đổi căn bản trong tư duy quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư, từ mô hình “quản lý – kiểm soát” sang “kiến tạo – phục vụ”. Điều này được phản ánh rõ qua việc luật tiếp tục khẳng định nguyên tắc tự do kinh doanh, đồng thời cụ thể hóa bằng các quy định nhằm bảo đảm quyền của nhà đầu tư trong tiếp cận thị trường và triển khai dự án. Việc thay thế toàn diện Luật Đầu tư 2020 kể từ thời điểm luật mới có hiệu lực cho thấy tính chất cải cách mang tính hệ thống, không chỉ dừng ở sửa đổi cục bộ mà hướng tới tái cấu trúc toàn diện khung pháp lý về đầu tư. Luật Đầu tư 2025 trở thành một trụ cột quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, cụ thể:

Thứ nhất, Luật Đầu tư 2025 đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong phương thức quản lý thông qua việc thu hẹp phạm vi các trường hợp phải chấp thuận chủ trương đầu tư. Cụ thể, các Điều 30, 31 và 32 đã phân định rõ thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Việc quy định minh bạch và cụ thể này không chỉ khắc phục tình trạng áp dụng tràn lan trước đây mà còn giúp nhà đầu tư có thể dự đoán chính xác quy trình pháp lý, từ đó giảm thiểu rủi ro và chi phí tuân thủ.

Thứ hai, Luật đã có bước tiến đáng kể trong việc cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là liên quan đến điều chỉnh dự án đầu tư. Theo quy định tại Điều 41 về điều chỉnh dự án đầu tư, nhiều trường hợp đã được đơn giản hóa hoặc bãi bỏ thủ tục không cần thiết. Đồng thời, các quy định về cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (các Điều 36, 37) được thiết kế theo hướng tinh gọn, kết hợp với việc mở rộng cơ chế thủ tục đầu tư đặc biệt, tạo ra “luồng xanh” cho các dự án trong khu công nghiệp, khu công nghệ cao hoặc trung tâm tài chính. Đây là biểu hiện rõ nét của xu hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Thứ ba, Luật mở rộng đáng kể không gian tự do kinh doanh thông qua việc cắt giảm các ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Điều 7 của Luật đã quy định lại danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo hướng thu hẹp, đồng thời Điều 6 tiếp tục xác định rõ các ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh. Việc cắt giảm này góp phần loại bỏ các rào cản gia nhập thị trường, giảm thiểu tình trạng “giấy phép con”, từ đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của môi trường kinh doanh. Không chỉ dừng lại ở việc giảm số lượng ngành nghề, sự thay đổi này còn phản ánh tư duy lập pháp mới, chuyển từ kiểm soát chặt chẽ sang tạo điều kiện cho doanh nghiệp tự do sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển nhanh chóng, khi nhiều mô hình kinh doanh mới chưa thể được dự liệu đầy đủ trong hệ thống pháp luật truyền thống.

Thứ tư, Luật quy định rõ ràng hơn về nguyên tắc áp dụng điều kiện kinh doanh. Theo quy định tại Điều 7, các điều kiện kinh doanh chỉ được ban hành trong luật, pháp lệnh hoặc nghị định, qua đó hạn chế tình trạng quy định tùy tiện ở cấp dưới luật. Điều này không chỉ bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp mà còn tăng cường khả năng dự báo của chính sách, yếu tố then chốt trong việc thu hút đầu tư dài hạn. Đồng thời, quy định này còn góp phần tăng cường tính pháp chế trong hoạt động quản lý nhà nước, buộc các cơ quan có thẩm quyền phải cân nhắc kỹ lưỡng khi đề xuất điều kiện kinh doanh mới. Về lâu dài, đây là nền tảng quan trọng để xây dựng một môi trường pháp lý ổn định, nhất quán và thân thiện với nhà đầu tư.

Thứ năm, một trong những đột phá quan trọng của Luật là thay đổi cách tiếp cận đối với nhà đầu tư nước ngoài. Theo các quy định tại Điều 22 và Điều 23, nhà đầu tư nước ngoài có thể thành lập tổ chức kinh tế tại Việt Nam mà không nhất thiết phải gắn với một dự án đầu tư cụ thể ngay từ đầu. Quy định này đã tháo gỡ một rào cản lớn trong gia nhập thị trường, đồng thời tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh linh hoạt, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và kinh tế số. Việc tách bạch giữa thành lập doanh nghiệp và triển khai dự án còn giúp nhà đầu tư có thêm thời gian nghiên cứu thị trường, đánh giá rủi ro và lựa chọn chiến lược phù hợp. Điều này cũng góp phần nâng cao sức hấp dẫn của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư quốc tế trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn ngày càng gay gắt.

Thứ sáu, Luật đã điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn về thời hạn hoạt động của dự án đầu tư. Điều 44 quy định về thời hạn hoạt động của dự án theo hướng tạo điều kiện cho việc gia hạn hoặc điều chỉnh phù hợp với thực tiễn triển khai. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với các dự án quy mô lớn hoặc có vòng đời dài, giúp nhà đầu tư chủ động hơn trong chiến lược kinh doanh và quản lý rủi ro. Sự linh hoạt này còn góp phần giảm áp lực về tiến độ đầu tư, tránh tình trạng doanh nghiệp phải chạy theo thời hạn pháp lý một cách cứng nhắc mà bỏ qua yếu tố hiệu quả kinh tế. Đồng thời, quy định thể hiện sự đồng bộ với các chính sách phát triển bền vững, khi cho phép dự án có đủ thời gian để đạt được hiệu quả cả về kinh tế, xã hội và môi trường.

Luật Đầu tư năm 2025 được ban hành thay thế với kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động tích cực và sâu rộng đối với môi trường đầu tư tại Việt Nam. Việc cải thiện tính minh bạch, ổn định và khả năng dự đoán của chính sách, cùng với việc cắt giảm thủ tục và mở rộng quyền tự do kinh doanh, sẽ góp phần nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và tăng sức hấp dẫn của nền kinh tế. Đồng thời, các quy định mới về ưu tiên đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững cũng sẽ góp phần định hướng lại dòng vốn đầu tư theo hướng chất lượng hơn. Tuy nhiên, để thực thi có hiệu quả, trong thời gian tới, Chính phủ cần quan tâm đến việc hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.

Với những cải cách mang tính hệ thống và định hướng rõ ràng, Luật Đầu tư năm 2025 được kỳ vọng trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành một nền kinh tế phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.

Khoa Luật.